Hội nghị Cấp cao Ủy hội sông Mê Kông quốc tế lần II: Ưu tiên thực hiện cam kết hay xây dựng thủy điện?


14/4/2014 16:45 


Cam kết được ký kết: Hiệp định Mê Kông 1995
 
Những nghiên cứu về dòng sông Mê Kông đã có từ những năm 1950 khi các nhà khoa học tiến hành khảo sát tài nguyên trên dòng sông mẹ về sự đa dạng sinh học, nguồn lợi thủy sản và tiềm năng kinh tế ở đây. Tiến thêm 1 bước, Hiệp định Mê Lông năm 1995 được ký kết cùng với sự ra đời của Ủy hội sông Mê Kông (MRC) đã đánh dấu sự đồng lòng của các chính phủ trong việc chia sẻ thông tin, hợp tác và đảm bảo tương lai phát triển bền vững cho các thế hệ sau.
Tuy nhiên, sau gần 20 năm, MRC chỉ đang làm tốt vai trò thao đổi hợp tác giữa song phương và đối với việc trao đổi, đối thoại đa phương còn gặp nhiều hạn chế. Thêm nữa, Hiệp định quốc tế này không có tính bắt buộc tuân thủ và chế tài xử phạt, mà chỉ dừng lại ở việc kêu gọi sự đồng lòng hợp tác, dựa trên tinh thần tự nguyện nên quá trình giám sát thực thi còn gặp nhiều khó khăn.
 
Ưu tiên phát triển
 
Đối với dự án thủy điện Don Sahong, chính phủ Lào cho rằng dòng Hou Sahong do không nằm trên dòng chính sông Mê Kông nên không phải thực hiện quy trình thông báo, tham vấn trước và đồng thuận (Prior Notification, Prior Consultation and Agreement – PNPCA). Nhưng theo như chuyên gia nhận định “Nhánh Hou Sahong nhận nước từ dòng chính và đổ vào dòng chính thì nó là dòng chính sông Mê Kông”. Và do đó, Lào đang tiến hành xây dựng thủy điện Don Sahong mà không thông qua tham vấn với các nước thành viên MRC. Dự kiến thủy điện Don Sahong sẽ được khởi công vào tháng 12/2014. Đối với trường hợp Xayaburi, đã hơn 3 năm từ khi các chuyên gia kêu gọi tạm hoãn xây dựng thủy điện dòng chính sông Mê Kông chính phủ Lào tuyên bố sẽ dừng xây dựng Xayaburi để tiến hành nghiên cứu thêm, đến nay, dự án đã hoàn thành 30% quá trình xây dựng.
 
Các quốc gia vẫn giữ nguyên ý chính sách phát triển thủy điện
 
Là 2 nước hạ nguồn sông Mekong, Vietnam và Campuchia chắn chắn sẽ bị ảnh hưởng nặng khi việc xây dựng thủy điện Xayaburi và Don Sahong hoàn tất. Việc này sẽ đe dọa an ninh lương thực đến 2 quốc gia vốn phụ thuộc vào ngành nông nghiệp. Lượng phù sa sẽ bị giảm đi do việc chặn dòng hay và giảm lượng nước tiêu tưới vào mùa khô cùng sự xâm nhập mặn từ biển đông sẽ gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế của hai quốc gia. Với 67% dân số sống tại nông thôn (2) và là một quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, có thể thấy trước được việc ảnh hưởng đến kinh tế và sự phát triển của Việt Nam.
 
Trong khi đó, Lào vẫn giữ quan điểm trở thành “tuab-bin phát điện của Đông Nam Á”. Ngoài các thủy điện đang vận hành như Nam Thuen 2, Nâm Ngừm 1, Lào vẫn đang theo đuổi con đường phát triển thủy điện và để phục vụ nhu cầu phát triển trong nước và xuất khẩu sang các quốc gia láng giềng như Thái Lan, Campuchia. Sự xuất hiện của đại diện quan sát viên Trung Quốc tại hội nghị nhằm mục đích quảng bá lợi ích của thủy điện. Theo Trung Quốc, nhờ vào việc vận hành các thủy điện hiện nay tại thượng nguồn sông Mê Kông như Tiểu Loan, Cảnh Hồng, Đại Chiếu Sơn… mực nước trong mùa lũ từ Viên Chăng (Lào) cho đến Chiang Saen (Thái Lan) giảm đi 1m.
 
Vẫn cần thêm nghiên cứu và tiếng nói từ nhiều phía
 
Việc chúng ta nên tuân theo các quy định hay ưu tiên phát triển trước, và tranh chấp trong sử dụng nguồn nước và không phải chỉ mới xuất hiện gần đây mà đã có từ rất lâu. Xu hướng hiện nay là hòa bình hợp tác, đối thoại để phát triển. Nước Lào có quyền phát triển về mọi mặt như kinh tế, xã hội cũng như tôn trọng sự phát triển của các quốc gia khác. Quá trình thông báo và tham vấn trước không phải là việc yêu cầu bên xây dựng, phát triển dự án đưa ra các báo cáo về tình hình xây dựng đập, mà còn là việc lắng nghe tiếng nói và đạt được sự đồng thuận từ các bên, bao gồm ý kiến người dân sống hai bên bờ sông. Họ mới chính là những người sẽ bị tác động lớn từ các hoạt động khai thác. Cũng cần thêm sự hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực sông Mê Kông, bao gồm cả việc yêu cầu Trung Quốc và Miến Điện tham gia Hiệp định 1995. Nâng cao vai trò giám sát từ nhiều phía và tìm kiếm nguồn năng lượng bền vững thay thế. 
  
(1)  Chủ đề hội nghị Cấp cao Ủy hội sông Mê Công lần 2 (5/4/2014)
(2)  Số liệu Tổng cục Thống kê 2012.

Nguồn: vrn.org.vn
[Trở về]
Các bài cùng chuyên mục: