Lũ thủy điện phá vỡ quy luật tự nhiên


22/11/2013 15:40 

Cewarec.org - TS. Đào Trọng Tứ - Giám đốc Trung tâm Tư vấn Phát triển Bền vững Tài nguyên Nước và Thích nghi Biến đổi Khí hậu - Hội Tưới Tiêu Việt Nam: Chưa ai nghĩ đến kịch bản vỡ đập thủy điện liên hoàn


Lũ lịch sử lại tái diễn ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên làm 36 người chết, 10 người mất tích, hàng trăm ngàn dân phải sơ tán trong đêm, hàng trăm ngàn nhà dân lại bị chìm sâu trong nước. Thiệt hại về nhà cửa, hoa màu, cơ sở hạ tầng lại chất ngất với con số hàng ngàn tỉ đồng ở mỗi địa phương. 

Thiên tai trở nên khốc liệt hơn do biến đổi khí hậu đã đành, nhưng với miền Trung, lũ lụt càng trở nên bất thường, trái quy luật, còn có lý do khác bắt nguồn từ thủy điện...

Lũ chồng lũ

Liên tiếp từ đêm 14 đến rạng sáng 17.11, khu vực miền Trung và Tây Nguyên đã xảy ra mưa lớn trên diện rộng. Lũ trên các sông từ Thừa Thiên - Huế đến Phú Yên dâng đột ngột, xấp xỉ báo động 3. Các nơi như Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định đã lặp lại mức lũ lịch sử năm 1999 và 2009. Diễn biến lũ trở nên bất thường, khó đoán định.

Kinh nghiệm sống chung với lũ từ nhiều năm nay của người dân đã không còn tác dụng. Nguyên nhân là do các hồ đập thủy lợi, thủy điện dồn dập xả lũ, gây chồng lũ khó lường.

Bắt đầu cho cơn đại hồng thủy ở Quảng Nam là thủy điện Đắk Mi 4, xả từ 7h sáng 15.11. Rồi liên tiếp những ngày qua, hồ này xả với lưu lượng hàng ngàn mét khối mỗi giây, cao điểm lên đến 3.900m3/s. Đến 17.11, Đắk Mi 4 vẫn đang xả 422m3/s.

Thủy điện Sông Tranh 2, xả lúc 11h ngày 15.11. Theo quy định, hồ này không được tích nước quá cao trình 140m, nhưng do mưa lớn, hồ lại không có cửa xả đáy nên mực nước lên đến trên cao trình 165m, chảy qua tràn tự do kết hợp với phát điện, nên lưu lượng là hàng ngàn mét khối mỗi giây. Cao nhất, lên đến 3.622m3/s.

Thủy điện A Vương, xả lúc 16h ngày 15.11, lưu lượng cao nhất 898m3/s. Ngoài ra, các hồ thủy lợi, có lúc cao điểm ở Quảng Nam có đến 53 hồ chứa đầy nước và xả tràn tự do cùng một thời điểm khiến lũ lên cực nhanh và đạt đến đỉnh lũ lịch sử năm 1999 tại các địa phương như Đại Lộc, Hội An.

Vùng hạ du Phú Yên, hàng ngàn dân đã không tránh khỏi các “ông thủy điện” Krông H’Năng, Sông Hinh và Sông Ba Hạ trên lưu vực sông Ba xả lũ. Có thời điểm hồ thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ trên 3.900m3/s, làm mực nước sông Ba ở hạ du dâng cao trên dưới báo động cấp 3. Các vùng hạ du tại huyện Phú Hòa, Tây Hòa và cảng cá TP.Tuy Hòa bị sạt lở nặng. Dọc theo sông Ba, đoạn qua huyện Phú Hòa, nhiều khu dân cư luôn bị ngập sâu vì lũ thủy điện.

“Ông nói gà, bà nói vịt”

Ông Đặng Văn Tuần - Tổng GĐ Cty CP thủy điện Sông Ba Hạ - cho biết, quá trình xả lũ, Cty kích hoạt các bộ cảnh báo lũ từ xa cho dân huyện Sơn Hòa và Sông Hinh biết để chủ động phòng tránh.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Thanh (thị trấn Củng Sơn, huyện Sơn Hòa, Phú Yên), thời gian cảnh báo chỉ 30 phút trước khi xả, người dân không thể trở tay kịp. Còn bà Trần Thị Trân (ở xã Đại Hưng, huyện Đại Lộc, Quảng Nam) thì bàng hoàng kể: “Tối 15.11, lũ lên đột ngột, hệ thống cảnh báo của thủy điện chẳng nghe thấy gì hết. Bà con phải đánh chiêng, đánh kẻng báo động, nhưng dọn không kịp, tài sản làm mồi cho lũ. Mới một tháng qua mà đã có đến 2 trận lũ lớn do mấy “ông thủy điện” xả nước”.

Phó Chủ tịch UBND huyện Nông Sơn  (Quảng Nam) - ông Nguyễn Văn Hòa - cho biết, cả huyện bị cô lập, chia cắt vì lũ thủy điện Sông Tranh tràn về ồ ạt.

Ngập lụt bất thường ở huyện Đại Lộc, Quảng Nam. Ảnh: Thanh Hải

Từ 16 giờ đến 24 giờ ngày 15.11, lũ nhanh chóng đổ về và dâng ngập hầu hết các vùng ở huyện, trung bình mỗi giờ nước dâng lên 1m.

Dù thủy điện có thông báo trước, nhưng cả ngàn nhà dân ngập trong biển lũ, nhất là các xã ven sông như Quế Lâm, Quế Phước, Quế Ninh, Quế Trung, nước dâng khiến nhà dân bị ngập tới nóc, thiệt hại vô cùng lớn. Còn tại huyện Đại Lộc - nơi hứng chịu tất cả lượng nước xả về của các thủy điện Đắc Mi 4, A Vương... thì lũ dâng cao đến mức lũ lịch sử năm 1999.

Chuyên gia thủy lợi Lê Trí Tập - nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam - cho biết: “Theo dõi thông tin xả lũ, cho thấy các thủy điện ở thượng nguồn sông Vu Gia - Thu Bồn đã tuân thủ vận hành theo đúng quy trình. Dẫu vậy, thủy điện vẫn góp lũ bất thường cho hạ du.

Người giàu kinh nghiệm sống chung với lũ như dân Duy Xuyên, Điện Bàn, Hội An (Quảng Nam) vẫn không thể đoán định được lũ. Nguyên nhân, khi xây dựng thủy điện ào ạt, thì rừng bị phá hủy diện tích rất lớn. Rừng mất không chỉ bởi ngập nước lòng hồ, mà còn mất rừng do làm đường, xây dựng công trình, khu tái định cư, đất sản xuất mới cho dân... và cả phá rừng của lâm tặc. Vì vậy, tốc độ truyền dẫn lũ về xuôi là cực nhanh và bất thường”.

GS-TS Nguyễn Thế Hùng - Giảng viên khoa Xây dựng - Thủy lợi thủy điện Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng - người tham gia đào tạo ra hàng chục thế hệ cán bộ làm thủy điện ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên - bức xúc:

“Các thông số xả lũ của các “ông thủy điện” luôn là “ông nói gà, bà nói vịt”, khó tin được. Họ bảo làm đúng quy trình, nhưng thực tế hạ du bị ngập lũ bất thường. Mặt khác, xả lũ đúng quy trình về lưu lượng, nhưng cũng cần xem xét thời điểm. Cần phải xem xét lại các “ông thủy điện” đã dự trữ dung tích phòng lũ là bao nhiêu mới khẳng định được họ có tham gia cắt lũ hay góp lũ được”.

TS. Đào Trọng Tứ - Giám đốc Trung tâm Tư vấn Phát triển Bền vững Tài nguyên Nước và Thích nghi Biến đổi Khí hậu - Hội Tưới Tiêu Việt Nam chia sẻ: Chưa ai nghĩ đến kịch bản vỡ đập thủy điện liên hoàn

Chiều 17.11, GS-TS Đào Trọng Tứ - GĐ Trung tâm Tư vấn phát triển bền vững tài nguyên nước & thích nghi biến đổi khí hậu (CEWAREC) - Hội Tưới tiêu VN - đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Lao Động xoay quanh vấn đề thủy điện xả lũ gây ngập các tỉnh Nam Trung Bộ.

Thủy điện Đắc Mi 4 xả lũ

Nhiều ý kiến cho rằng, người dân đã phải liên tục chịu những đợt lũ mà thuỷ điện là tác nhân gây hoạ. Ông có nhận xét gì về việc vận hành thuỷ điện khu vực này?

- Nếu so với trận lũ lịch sử năm 1999 (khoảng 1.000mm/s) thì lượng mưa năm nay cao nhất  chỉ khoảng 800mm/s. Trong khi đó, đặc thù của các hồ thuỷ điện miền Trung là không có dung tích phòng lũ. Sẽ có 2 kịch bản xảy ra là trong trường hợp dự báo chính xác lũ về thì chủ hồ có thể xả nước trước để đón lũ. Trong trường hợp này, lượng nước về hạ du không lớn. Còn trong trường hợp chủ hồ đợi lũ về đến đâu xả đến đó thì sẽ gây úng ngập hạ du.

Nguy cơ lũ lụt chỉ là trước mắt, nghiêm trọng hơn là nguy cơ vỡ đập thuỷ điện liên hoàn thì chưa ai và chưa có thuỷ điện nào công bố kịch bản. Hiện hàng nghìn công trình thủy điện trên cả nước đều chưa có một kịch bản vỡ đập nào hoàn thiện. Đặt giả thiết nếu xảy ra vỡ đập với một trong những hệ thống thủy điện bậc thang thì sẽ là thảm hoạ đối với người dân hạ du. Chẳng hạn, tại hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn có 10 dự án thủy điện bậc thang. Nếu chỉ một công trình sự cố vỡ đập sẽ kéo theo vỡ đập liên hoàn, thảm họa sẽ vô cùng lớn. Khi có sự cố, người dân là đối tượng chịu hậu quả nặng nề nhất.

- Xin cảm ơn ông.
 
Ông Thái Phụng Nê - nguyên phái viên của Thủ tướng Chính phủ về dự án thuỷ điện Sơn La - Lai Châu: Với địa hình dốc, lưu vực ngắn, các dự án thuỷ điện ở miền Trung - Tây Nguyên không thể thiết kế hồ chứa dung tích lớn. Các hồ chỉ được thiết kế để điều tiết nước ngày đêm, không giữ lượng nước bắt buộc trong lòng hồ. Các hồ thuỷ điện sẽ buộc phải xả lũ, nếu không sẽ có nguy cơ vỡ đập. Vấn đề là tới đây phải có quy hoạch lại hệ thống thuỷ điện ở khu vực này. Hiện các dự án thuỷ điện lớn đã quy hoạch xong, trong khi thuỷ điện nhỏ đã gấp đến 5-6 lần, chủ yếu vì lợi ích kinh tế, nếu không xử lý các thuỷ điện nhỏ thì nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường và ngập úng là không thể tránh khỏi.



[Trở về]
Các bài cùng chuyên mục: