Việt Nam kêu gọi khẩn thiết việc dừng các đập thủy điện trên dòng Mekong vì đồng bằng sông Cửu Long bị xâm nhập mặn


20/5/2014 8:49


Các nhà hoạt động Thái Lan phản đối chống lại việc xây dựng đập Xayaburi.

Thái Lan phải tham gia cùng với các nước láng giềng ở hạ nguồn trong việc thuyết phục Lào tuân thủ cơ chế giám sát vùng
Khi đời sống của 20 triệu dân của bạn sống ở Đồng bằng Sông Cửu Long, cùng với 27% GDP, 90% sản lượng xuất khẩu gạo và 60% sản lượng xuất khẩu thủy sản bị đe dọa thì bạn sẽ làm gì? Đặc biệt là khi những người gây ra mối đe dọa đó, chính phủ Lào và Thái Lan, lại không lắng nghe những phản đối của bạn?
 
Đây là thách thức mà Thủ tướng Việt Nam – Nguyễn Tấn Dũng đang phải đối mặt khi ông vừa cố gắng để duy trì tinh thần ngoại giao hòa hữu với các thành viên của Hội đồng Ủy hội sông Mê Công và các thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), và vừa phải gây áp lực hơn nữa trong việc ngừng điện Xayaburi 1,285 MW và đập nhỏ hơn nhưng không kém phần gây tranh cãi là Don Sahong 260MW, đây chính là các công trình chặn dòng đầu tiên trên dòng chính hạ lưu sông Mê Công.
 
Phát biểu tại lễ khai mạc của Hội nghị thượng đỉnh Ủy hội sông Mê Công (MRC) lần thứ 2 tại thành phố Hồ Chí Minh ngày 5 tháng 4, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng chỉ ra rằng lưu vực sông Mê Công đã trở thành 1 trong 5 lưu vực lớn trên thế giới có dòng chảy bị suy giảm nghiêm trọng nhất và xâm nhập mặn ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long Việt Nam đã lan rộng ra các khu vực mới. Ông kêu gọi “cần thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả Hiệp định Mekong 1995, trong đó có thủ tục Thông báo, Tham vấn trước và Thỏa thuận (PNPCA), để hỗ trợ việc ra quyết định phù hợp với các dự án phát triển tài nguyên nước trong khu vực”.
 
Đây rõ ràng là đang nói đến việc Lào đang vi phạm thỏa thuận trong Hiệp định Mê Công, cụ thể là PNPCA bắt buộc đối với tất cả các dự án trên dòng chính. Bất chất sự phản đối mạnh mẽ của Campuchia và Việt Nam, Lào đơn phương khởi công dự án Xayaburi dưới sự hỗ trợ của những nhà phát triển Thái Lan Ch Karnchang năm 2012 mà không thông qua quá trình PNPCA. Sau đó, vào tháng Chín năm ngoái, Lào đã thông báo bắt đầu xây dựng Don Sahong, và để tránh quá trình PNPCA Lào đã thông báo rằng Don Sahong không nằm trên dòng chính Mê Công, một tuyên bố không đúng sự thật và bị bác bỏ bởi những quan sát viên khách quan.
 
Để giảm thiểu một cuộc đối đầu ngoại giao mà có thể thậm chí đẩy Lào vào  mối quan hệ khách hàng – ông chủ của người Trung Quốc hám lợi, chiến lược của Việt Nam là dựa vào khoa học. Trần Xuân Việt từ Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết “Chúng ta hãy lắng nghe khoa học để vạch ra một hướng đi bền vững cho phát triển dọc theo hạ lưu sông Mê Công”. Vì vậy, Việt Nam đang thúc đẩy việc hoàn thành nhanh chóng 2 nghiên cứu khoa học mà họ hy vọng sẽ cung cấp những bằng chứng độc lập xác thực về đập Xayaburi và Don Sahong đe dọa “thiệt hại đáng kể” đến lợi ích quốc gia Việt Nam và Campuchia, từ đó cho phép họ thực hiện điều 7 của Hiệp định Mê Công và ngăn chặn việc xây dựng các dự án đập trên dòng chính.

Nhằm khẳng định chiến lược này, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã kêu gọi Ủy hội đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu “với ưu tiên cao nhất đang được đưa ra để hoàn thành Nghiên cứu của Hội đồng MRC về phát triển và quản lý bền vững sông Mê Công”. Đây là nghiên cứu được ủy quyền bởi các thành viên Hội đồng MRC năm 2011 để giải quyết các bế tắc trong việc phản đối dự án Xayaburi của Việt Nam và Campuchia, một động thái sau sự phớt lờ của Lào. Cả nghiên cứu này và nghiên cứu đồng bằng SCL của Việt Nam dự kiến sẽ được hoàn thành vào năm tới.

Một động thái khác được chuẩn bị chu đáo nhằm phổ biến rộng rãi những phản đối của Việt Nam về đập Xayaburi và Don Sahong vào tuần trước khi Hội nghị thượng đỉnh diễn ra, Ban điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM) – một cơ quan chính phủ Việt Nam báo cáo với văn phòng thủ tướng - đã tổ chức hội thảo kéo dài 1 ngày về Xayaburi với sự tham dự của các nhà khoa học Việt Nam, các cơ quan Quốc hội, các viện nghiên cứu và các bên liên quan khác.
 
Các kết luận của hội thảo đã gây sốc cho chính phủ Thái Lan và Lào cũng như 4 ngân hàng Thái Lan đang tài trợ cho dự án Xayaburi. Hội nghị đã kêu gọi 3 hành động khẩn thiết: Chính phủ Lào tạm đình chỉ việc xây đập Xayaburi, chính phủ Thái Lan hủy bỏ thỏa thuận “hấp tấp” mua bán điện cho đến khi có sự đồng thuận khu vực về các dự án thủy điện trên dòng chính Mê Công, và các ngân hàng Thái Lan xem xét những đánh giá rủi ro và giá trị uy tín quốc tế của họ.
 
Những yêu cầu thẳng thắn từ cơ quan chính phủ Việt Nam chỉ ra rằng Việt Nam đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho việc phản đối việc xây dựng đập Xayaburi như thế nào. Hội nghị PACCOM đã tiếp tục với những thư gửi 4 ngân hàng lớn của Thái Lan mời họ gửi đại diện để giải thích tại sao họ lại bỏ vốn cho Xayaburi.
 
3 ngày sau hội nghị  PACCOM một cuộc biểu tình chưa từng có chống lại việc xây dựng Xayaburi đã diễn ra khi 40 tổ chức NGO quốc tế và Việt Nam, Thái Lan, Campuchia đưa ra Tuyên bố đoàn kết, thiết lập thời hạn 1 năm để dừng việc xây dựng Xayaburi. Tuyên bố đưa ra “hỗ trợ cho 60 triệu người dân Việt Nam, Thái Lan, Lào và Campuchia có cuộc sống và sinh kế bị đe dọa bởi đập Xayaburi”, thời hạn 1 năm của Tuyên bố này dựa trên lịch trình của nhà phát triển chỉ ra rằng việc xây dựng đập trên dòng chính của sông sẽ bắt đầu vào khoảng tháng 2 năm 2015 “do đó nó gây ra những tác động sinh thái và thủy văn không thể thay thế trên toàn bộ hạ lưu hệ thống lưu vực sông Mê Công”.
Tuyên bố cũng đã hỗ trợ quan điểm chính thức của Việt Nam về Xayaburi “trì hoãn nó và tất cả các dự án khác trên dòng chính sông Mê Công ít nhất 10 năm” và đã kêu gọi chính phủ Thái Lan hủy bỏ hợp đồng mua bán điện cho Xayaburi.

Việc xây dựng Xayaburi có thể bị dừng lại trong vòng 1 năm hay không, trước khi nó bắt đầu gây thiệt hại không thể phục hồi đến toàn bộ hệ thống hạ lưu sông Mê Công?
(Theo các nhà phát triển, việc xây dựng đã hoàn thành khoảng 23 – 30%).
 
Có, điều này đã được thực hiện trước đó, mới đây và ở 1 quốc gia láng giềng – Myanmar. Vào tháng 9 năm 2011, quyết định của tổng thống Thein Sein để ngăn chặn việc xây dựng đập Myitsone được hậu thuẫn bởi Trung Quốc trên sông Ayeyarwady (Irrawaddy) đã tác động mạnh đến Bắc Kinh và báo hiệu sự bắt đầu của quá trình dân chủ hóa đang được ủng hộ và một hành động sắc sảo đối với sự thôn tính kinh tế khôn ngoan của Trung Quốc tại Myanmar.
 
Vấn đề phản đối  đập ở Myanmar, Campuchia và Việt Nam nhanh chóng bắt kịp với Thái Lan, nơi mà khoản tiền 350 tỷ Baht dành cho phòng chống lũ của chính phủ hiện thời thiếu thuyết tính thuyết phục và không có kế hoạch rõ ràng đã bị ngưng lại do sự phản đối công khai mạnh mẽ chống lại một số trong 20 dự án đập được đề xuất.
 
Việt Nam đã hủy bỏ hơn 400 dự án đập trong 12 tháng qua, kết thúc một vụ việc kéo dài nhiều thập kỷ, trong khi đó kiến nghị của Myanmar đang được gửi đến chính phủ các nước Trung Quốc và Thái Lan để ngay lập tức ngăn chặn 6 dự án đập được đề xuất trên dòng sông Thanlwin (Salween) – một trong những con sông có dòng chảy tự nhiên dài nhất trên thế giới. Và ngay sau Hội nghị  thượng đỉnh Mê Công, Quốc hội Campuchia đã tổ chức một buổi điều trần về dự án đập Don Sahong và có khả năng dẫn đến các kiến nghị chống lại việc xây dựng 2 con đập đang được gửi đến những người đề xướng bao gồm cả các ngân hàng viện trợ vốn cho các dự án. Theo
Son Chhay, một trong những lãnh đạo chủ chốt của đảngCứu quốc Campuchia CNRP cho hay “hầu hết các nghị sĩ và thượng nghị sĩ được bầu vào Đảng của chúng tôi đều phản đối lại dự án đập Xayaburi và Don Sahong vì sự đe dọa đến hợp tác khu vực và gây ra nguy cơ lớn nhất đối với Tonle Sap - là trụ cột trung tâm an ninh lương thực của Campuchia”.
Ngân hàng Bangkok, Kasikorn, Krungthai và ngân hàng Siam Commercial – những nhà cho vay chính của dự án Xayaburi, nắm giữ 25% cổ phần dự án hiện đang đối mặt với lựa chọn khó khăn: dừng dự án Xayaburi bây giờ bằng cách ngừng cung cấp vốn hoặc thuyết phục chính phủ Thái Lan hủy bỏ thỏa thuận mua bán điện, hoặc phải đối mặt với sự phản đối ngày càng mạnh mẽ của chính phủ Việt Nam và thậm chí thiệt hại còn lớn hơn khi Việt Nam ngăn chặn dừng việc xây dựng dự án vào năm tới.

Các bên liên quan của Thái Lan đối mặt với nhiều rủi ro. Bốn ngân hàng đều có kế hoạch mở rộng ở Việt Nam, trong khi PTT đang ở trong giai đoạn cuối của kế hoạch cho một dự án nhà máy lọc dầu nhiều tỷ đô la của Việt Nam. Trong sự tiến thoái lưỡng nan, đã có các báo cáo phương tiện truyền thông rằng PTT thậm chí đang xem xét tăng cổ phần trong Xayaburi, chỉ có thể miêu tả như là một trường hợp rõ ràng của sự can thiệp động cơ chính trị được dự kiến để giảm đối mặt với những nhà khởi xướng vạch trần Ch Karnchang của dự án rủi ro cao này.
 
Chủ tịch SCB Anand Panyarachun, người ủng hộ mạnh mẽ phát triển bền vững trong quá khứ đã một lần kêu gọi Asean xem xét lại nguyên tắc không can thiệp. Một nguyên tắc chủ động can thiệp cho sinh thái là những gì mà chúng ta cần hiện nay. Những tác động môi trường là không biên giới. Chúng ta cần 4 thành viên MRC yêu cầu Trung Quốc chú ý đến những tác động tới vùng hạ lưu của 6 con đập trên thượng nguồn Mê Công, và hạn chế tiếp tục với các dự án đập khác, chúng ta cũng cần Thái Lan tham gia với Campuchia và Việt Nam thuyết phục Lào thực hiện quá trình PNPCA bằng việc dừng việc xây dựng Xayaburi ngay lập tức.

Nguồn: vrn.org.vn

[Trở về]
Các bài cùng chuyên mục: